Zes boeken voor wie het grote plaatje wil zien

Sommige boeken laten je inzoomen op één onderwerp. Andere zetten je juist op afstand, zodat je het geheel ineens kunt overzien. Deze lijst bestaat uit boeken van die tweede soort: zes titels over tijd, ruimte, aarde en de manier waarop we naar de wereld kijken. We beginnen bij de oerknal en eindigen bij een raadsel uit een spelshow.

Beginnen bij het begin

Wie het grote plaatje zoekt, kan beginnen bij Een kleine geschiedenis van bijna alles 2.0. Bill Bryson wil in dit boek alles begrijpen wat er is gebeurd vanaf de oerknal tot de opkomst van de beschaving. Hij neemt de lezer mee op een reis door tijd en ruimte, met humor en verwondering als reisgezelschap. Dit is een geactualiseerde editie, waarin de wetenschappelijke ontdekkingen van de afgelopen twintig jaar zijn verwerkt. Ook wie het boek van vroeger kent, kan er dus opnieuw in beginnen.

De aarde vanaf een afstand

In Ondertussen op aarde... van Oliver Jeffers zitten twee kinderen ruziënd op de achterbank. Hun vader neemt ze mee op een reis door tijd en ruimte en laat hen terugkijken naar de aarde en de conflicten die zich sinds het begin der tijden hebben afgespeeld. Jeffers verbindt een korte geschiedenis van de wereld met informatie over ons universum. Dat doet hij met humor en prachtige illustraties. De boodschap is dat onze plaats in tijd en ruimte maar betrekkelijk is, en dat het verschil maken op kleine schaal begint. Het is een prentenboek dat grote vragen stelt. Daardoor is het ook voor volwassenen een mooie, rustige tussenstop op deze lijst.

Kijken naar boven

De stap van de kosmos naar je eigen tuin is kleiner dan je denkt. Het Jaarboek sterrenkunde 2027 van Govert Schilling bestaat al vijfentwintig jaar en wijst zowel beginnende als geoefende sterrenkijkers de weg langs het firmament. Het boek bevat maandelijkse sterrenkaarten, informatie over de zichtbaarheid van de planeten en een overzicht van hemelverschijnselen voor het hele jaar. Daarnaast staan er de mooiste recente foto's in. Voor 2027 kondigt het boek een paar samenstanden van heldere planeten aan. Op 2 augustus is er bovendien vanuit Nederland en België een gedeeltelijke zonsverduistering te zien. Dat is een goede reden om de datum alvast te markeren en dit boek binnen handbereik te leggen. Het Jaarboek is een op zichzelf staand overzicht en dus ook los te gebruiken.

Terug naar 1972

Op een andere manier zet Wat we toen al wisten van Geert Buelens je op afstand: in de tijd. Buelens neemt het jaar 1972 als uitgangspunt, het jaar waarin het rapport van de Club van Rome de alarmbel luidde. Dat bleek de aanleiding voor een maatschappelijk debat over plastic, biodiversiteit, de oceanen en het klimaat. Aan de hand van films, televisieseries, romans, stripverhalen, nieuwsberichten en officiële rapporten uit dat jaar laat hij zien wat men toen al wist over het uitwonen van de wereld. Hij laat ook zien wat we ervan geleerd hebben en wat niet. Je leest onder meer over de ontbossing van het Amazonewoud en over de eerste kleurenfoto van de hele aarde, genomen door de bemanning van Apollo 17. Het boek telt 224 pagina's en is daarmee goed te overzien.

De kaart als verklaring

Wie de wereld wil begrijpen zoals ze nu is, kan terecht bij Gevangen in geografie. Tim Marshall gebruikt tien landkaarten om uit te leggen hoe grenzen, grondstoffen en de loop van rivieren de wereldgeschiedenis nog altijd bepalen. Zijn vragen zijn concreet. Waarom is Poetin zo geobsedeerd door de Krim? Waarom waren de Verenigde Staten voorbestemd een supermacht te worden? Waarom breidt de macht van China zich steeds verder uit? Het is een boek voor lezers die nieuwsberichten graag in een breder kader plaatsen.

Een puzzel om mee af te sluiten

Tot slot iets lichters, al is het nog steeds wetenschap. De auto, de geit en de wiskunde gaat over het driedeurenprobleem. In een spelshow kies je uit drie deuren. Achter één staat een auto, achter de andere twee een geit. Nadat je hebt gekozen, opent de presentator een van de andere deuren en vraagt of je wilt wisselen. Ionica Smeets en Jan Beuving leggen uit waarom dat wiskundig verstandig is. Ze zoeken ook uit hoe de geiten in het probleem zijn beland en wat Shakespeare erover schreef. Ook geisha's, deukhoeden en het hoofdpostkantoor spelen een rol. Het boek combineert rekenen met taal en is geschreven voor wie wiskunde liever met een knipoog tegemoet treedt.

Waar te beginnen

Het brede overzicht van Bryson vormt een goed vertrekpunt. Daarna kun je naar believen inzoomen: op de sterren van 2027, op de milieuzorgen van vijftig jaar geleden, op de kaart van de wereldpolitiek of op een raadsel met drie deuren. Samen laten deze zes boeken zien dat een stap achteruit vaak de beste manier is om iets scherp te zien.