De tien van Den Haag
Mei 1940. Nog voor het Nederlandse leger zich overgeeft, stappen alle ministers op een torpedobootjager richting Engeland. Op de valreep overhandigen ze de sleutels van het land aan de hoogste ambtenaren van de tien departementen: de secretarissen-generaal. ‘Pas goed op het land en als het te gortig wordt moet je aftreden,’ luidt hun laatste instructie. Wat doen de tien topambtenaren vervolgens? Hoe reageren ze op de eerste fases van de Jodenvervolging, op het inperken van de rechtsstaat? Schoorvoetend kiezen ze voor meewerken. Loyaliteit zit zo diep in het ambtelijk DNA dat reflectie weinig kans krijgt. Dóórgaan is de regel. Om het Nederlandse overheidsapparaat te beschermen, de werkgelegenheid, de voedselvoorziening. En vooral: om de NSB de wind uit de zeilen te nemen. In De tien van Den Haag zitten we bij de mannen aan de vergadertafel. We volgen hun privégesprekken en leven mee met hun meest persoonlijke worstelingen. Stap voor stap laten ze zich door de bezetter het moeras in lokken. De druk is groot: slechts drie secretarissen-generaal blijven de hele bezettingsperiode aan. Als de regering in mei 1945 terugkeert, is de balans al opgemaakt. De blijvers moeten weg, de anderen kunnen terugkeren op hun post. Maar is dat wel terecht? Stephan Steinmetz is auteur en was journalist, bestuurder en ambtenaar. Van zijn hand verschenen onder andere Schiphol. Biografie van een luchthaven (2020), De wieg (2017) en Asterdorp (2016).
Ook verkrijgbaar als
- ISBN/EAN
- 9789024469956
Redactie over dit boek
Mei 1940: de ministers vertrekken per torpedobootjager naar Engeland, en nog voor het leger zich overgeeft blijven de tien secretarissen-generaal achter als hoogste ambtenaren van hun departementen. Hun opdracht is vaag en veelzeggend: pas goed op het land, en treed af als het te gortig wordt. Stephan Steinmetz onderzoekt wat zij daarna doen. Hoe reageren ze op de eerste fases van de Jodenvervolging en op de inperking van de rechtsstaat? Het antwoord is ongemakkelijk. Schoorvoetend kiezen ze voor meewerken, uit ambtelijke loyaliteit en met goede bedoelingen: het overheidsapparaat beschermen, de werkgelegenheid en voedselvoorziening veiligstellen, de NSB de wind uit de zeilen nemen.
De tien van Den Haag is geschiedschrijving die dicht op de personen zit. De lezer schuift aan bij de vergadertafel en volgt hun privégesprekken en persoonlijke twijfels. Zo wordt zichtbaar hoe een bestuurder stap voor stap in het moeras terechtkomt, zonder dat er één duidelijk moment is waarop de grens wordt overschreden. Het boek loopt door tot mei 1945, wanneer de regering terugkeert en de balans wordt opgemaakt. Slechts drie van de tien bleven de hele bezetting op hun post, en de vraag of de afrekening daarna terecht was, blijft open.
Dit is een boek voor lezers die willen begrijpen hoe gewone besluitvorming onder druk tot morele compromissen leidt. Het sluit aan bij wie geïnteresseerd is in de Tweede Wereldoorlog vanuit het bestuur, of in de vraag wat ambtelijke plichtsbetrachting waard is. Steinmetz was zelf journalist, bestuurder en ambtenaar, en schreef eerder onder meer over Schiphol en Asterdorp.
Telt niet mee in de lezersbeoordeling.
Recensies
Nog geen recensies. Schrijf als eerste wat je van dit boek vond!