Wie ben ik? Vier nieuwe boeken over identiteit

Wie ben je als anderen bepalen hoe je heet, wat je mag zeggen of hoe je je moet gedragen? Die vraag loopt als een draad door vier nieuwe titels in onze catalogus. Het zijn een roman, een persoonlijk verhaal, een psychologieboek en een kinderboek. Ze hebben verschillende toonaarden, maar ze gaan alle vier over het verschil tussen wie je moet zijn en wie je werkelijk bent.

Een naam als kantelpunt

In De namen van Florence Knapp begint alles op één ochtend na een stormachtige nacht. Cora gaat op pad om de geboorte van haar zoon aan te geven en twijfelt tot het laatste moment over zijn naam. Knapp laat die keuze drie kanten op gaan en vertelt daarmee drie versies van hetzelfde leven. In de ene heet de jongen Bear, in de andere Julian, de naam die Cora koos in de hoop dat hij zo zichzelf kon worden. In de derde heet hij Gordon, naar zijn vader, en groeit hij op in diens tirannieke schaduw.

Het is een literair debuut dat leunt op een eenvoudig idee: één beslissing, drie levenslopen. Wat dat idee interessant maakt, is dat de vader en de moeder in alle drie de versies aanwezig blijven. De lezer kan zo zien wat een naam wel en niet verandert.

Opgroeien in twee werkelijkheden

Bij Mijn naam is Edino staat de naam al op de kaft, en dat is geen toeval. Edino van Dorsten was een van de kinderen van Ruinerwold. Hij ging elke dag naar school, samen met zijn broer en zus, terwijl thuis nog zes broertjes en zusjes woonden die nauwelijks contact hadden met de buitenwereld. Hun vader noemt zich 'De Messias' en bereidt de kinderen voor op een goddelijke missie. Voor de buitenwereld leidt Edino een normaal leven; thuis wordt hij gestraft voor de 'slechte invloeden' die hij van school meebrengt.

Van Dorsten vertelt over opgroeien in twee werelden tegelijk en over een maatschappij die toekijkt zonder in te grijpen. Ook beschrijft hij hoe trauma's zich herhalen, zelfs als je vrij bent. Zijn broer Israel van Dorsten, auteur van Wij waren, ik ben. Weg uit Ruinerwold, noemt dit boek het ontbrekende puzzelstukje van hun familieverhaal. Beide broers hebben dezelfde gebeurtenissen dus van een andere kant meegemaakt.

Jezelf wegcijferen als overlevingsstrategie

Waar Van Dorsten een extreem geval beschrijft, schetst klinisch psycholoog Ingrid Clayton in Fawning een patroon dat veel herkenbaarder kan zijn. Naast vechten, vluchten en bevriezen bestaat volgens haar een vierde traumareactie: je voortdurend aanpassen aan de behoeften en verwachtingen van anderen. Wie fawnt, vermijdt conflicten, neemt de schuld op zich en cijfert zichzelf weg om veiligheid te vinden.

Clayton gebruikt ervaringsverhalen, waaronder haar eigen verhaal, en combineert die met recent wetenschappelijk onderzoek. Ze legt uit waarom iemand voor anderen blijft zorgen ten koste van zichzelf, werk blijft doen dat niet past of in een ongezonde relatie blijft hangen. Het boek wil ook laten zien hoe je dat patroon afleert. Het sluit goed aan op De namen: in Coras verhaal is het lastig om je eigen koers te kiezen onder druk van een dominante echtgenoot, en Clayton beschrijft de psychologie van zulke aanpassingen.

Een krilldiertje met een vraag

Het vierde boek is een kinderboek, en het raakt hetzelfde thema. In Wij komen in vrede (2026) van Bibi Dumon Tak neemt tijdens de jaarlijkse vergadering van het krill één diertje onverwacht het woord. Waarom worden ze door iedereen gegeten, terwijl ze zelf niemand kwaad doen? En waarom hebben ze een verzamelnaam, terwijl krill uit losse diertjes bestaat? 'We zijn geen massa, maar we zijn individuen!'

Zo komt het krill tot het besef dat er onrecht heerst in zee. Twee krilldieren gaan met een witte vlag op pad om de andere dieren te overtuigen, gesteund door een koor van triljarden soortgenoten. Dumon Tak maakte eerder met Annemarie van Haeringen Vandaag houd ik mijn spreekbeurt over de anaconda, dat de Woutertje Pieterse Prijs en een Zilveren Griffel won. Ook daarin krijgen dieren zelf het woord. Het idee dat je meer bent dan een naamloze massa krijgt hier een luchtige, grappige vorm, en het leent zich goed om samen met kinderen over te praten.

Eén vraag, vier invalshoeken

Alle vier de boeken stellen dezelfde vraag, maar geven er een ander antwoord op: een roman die een leven in drie varianten uitwerkt, een getuigenis van binnenuit, een psychologische gids en een fabel voor jonge lezers. Wie op zoek is naar een boek dat blijft hangen, kan kiezen op toon: hartverscheurend bij De namen, confronterend bij Mijn naam is Edino, praktisch bij Fawning en speels bij Wij komen in vrede.