Vrij worden: zes boeken over loskomen van wat je vasthoudt

Gevangenschap hoeft geen tralies te hebben. Soms zit ze in een geloofssysteem, soms in een politiek regime, soms in het lichaam of in een verleden dat je nooit helemaal hebt afgesloten. Deze leeslijst brengt zes boeken uit onze catalogus samen die elk een eigen antwoord zoeken op dezelfde vraag: hoe kom je los van wat je vasthoudt? Sommige zijn persoonlijke getuigenissen, andere filosofisch of therapeutisch van aard. Samen laten ze zien dat vrijheid op verschillende plekken begint.

Als de zwaarste gevangenis in je hoofd zit

De titel Het geschenk laat weinig vermoeden van de omgeving waarin het verhaal begint: Auschwitz. Edith Eger beschrijft hoe ze daar verlies, martelingen, uithongering en de voortdurende dreiging van de dood doormaakte. Toch noemt ze die tijd ook haar beste leerschool. Haar ontdekking was dat de meest schadelijke gevangenis niet van prikkeldraad was, maar in haar eigen hoofd zat. Als gevierd therapeut put ze uit beide ervaringen om lezers te laten zien hoe ze kunnen losbreken van wat hen tegenhoudt. Deze herziene editie bevat bovendien twee nieuwe hoofdstukken over wat ze leerde tijdens de coronapandemie, en een paar recepten van haar favoriete gerechten.

Weg uit een gesloten wereld

In Wij waren, ik ben vertelt Israel van Dorsten hoe hij op zondag 13 oktober 2019 een café in Ruinerwold binnenstapte en zich definitief losmaakte van de geloofswereld van zijn vader. Vijfentwintig jaar lang had die zijn leven bepaald. Hij ging niet naar school, bestond voor de buitenwereld niet en had geen vrienden. Wel waren er geesten waarmee de familie sprak, en een God die 'altijd in zijn hoofd zat'. Het boek volgt hoe de eerste scheurtjes in dat geloof ontstaan en hoe internet de sleutel wordt tot zijn ontwikkeling. Opvallend is dat zijn gedachten eindelijk vrij zijn, maar hij zich op dat moment méér opgesloten voelt dan ooit. Het boek was genomineerd voor de NS Publieksprijs 2023.

Denken vanuit een cel

Wie vrijheid ook als maatschappelijke kwestie wil bekijken, kan terecht bij Kleine Klassieken - Notities uit de gevangenis. De Italiaanse marxist Antonio Gramsci (1891-1937) werd door het regime van Mussolini jarenlang opgesloten. Zwijgen deed hij niet: hij schreef een reeks notities over filosofie, politiek en cultuur. Daarin laat hij zien hoe macht werkt in de moderne wereld en wat er gebeurt als een samenleving in crisis raakt, wanneer bestaande ideeën en instituties hun legitimiteit verliezen en charismatische leiders hun kans zien. Deze uitgave koppelt zijn denken nadrukkelijk aan het heden en stelt de vraag of er een uitweg is en wat iedereen daaraan kan bijdragen.

Wat het lichaam vasthoudt

Peter A. Levine kiest in De tijger ontwaakt een heel andere invalshoek. Prooidieren hebben bij levensgevaar drie keuzes: vluchten, vechten of bevriezen. Volgens Levine lukt het dieren om de lichamelijke spanning daarna snel af te leggen, terwijl die bij mensen blijft hangen. Ze uit zich dan in slapeloosheid, angst, prikkelbaarheid of woede-uitbarstingen, en kan uitmonden in PTSS. Hij stelt dat traumaverschijnselen eerder biologisch dan psychologisch zijn, en beschrijft zijn methode Somatic Experiencing, waarbij het lichaam de geblokkeerde overlevingsenergie kan loslaten. Het boek geldt als naslagwerk voor traumabehandeling, en dat is ook de toon: gedegen, uitleggend en gericht op het begrijpen van wat er in je lijf gebeurt.

Het verleden dat doorsijpelt

Ook Bestaansrecht van Maarten A. Oversier gaat over onverwerkt trauma, maar zoekt de oorsprong ver buiten het eigen leven. Volgens hem werken echo's uit ons verleden, zelfs uit vorige levens, door in lichamelijke, psychische en emotionele klachten. Wie het spirituele perspectief wil laten rusten, zal hier misschien moeite mee hebben; wie ervoor openstaat, vindt herstelverhalen van cliënten en de stelling dat oude pijnthema's herkend en verwerkt kunnen worden. Ook actuele kwesties als orgaandonatie, de coronacrisis en transhumanisme komen aan bod. Het is een boek voor lezers die bereid zijn buiten de gebaande paden te kijken.

Loslaten als gezamenlijke opgave

Waar de vorige boeken vooral over persoonlijke bevrijding gaan, richt Eckhart Tolle zich in Een nieuwe aarde op de mensheid als geheel. Het ego heeft volgens hem een natuurlijke behoefte aan macht, tegenstand en vijanden, en dat heeft ons aan de rand van de catastrofe gebracht. Zijn oplossing is een collectieve bewustzijnstransformatie: het ego loslaten en toewerken naar een samenleving waarin geluk de boventoon voert. Hij bouwt voort op zijn eerdere bestseller De kracht van het NU en stelt vragen als: wat kunnen we doen om deze verschuiving te versnellen, en hoe herkennen we het ontwakende bewustzijn?

Om mee te beginnen

Wie liever met een mensenleven begint, pakt Eger of Van Dorsten. Wie wil begrijpen wat vastzitten met lichaam en geest doet, begint bij Levine. En wie de blik naar buiten wil richten, vindt in Gramsci en Tolle twee heel verschillende, maar even uitdagende gesprekspartners. Eén ding delen ze: vrijheid is geen eindpunt dat je ineens bereikt, maar iets waaraan je blijft werken.